Boekrecensie: Nieuw Europees Organiseren – Jaap Jan Brouwer en Jaap Peters

Vorig jaar stond Jaap Peters als een van de keynotes op de HNWb Day, waar we de primeur hadden hem te horen spreken over zijn nieuwe boek: Nieuw Europees Organiseren. Eindelijk heb ik de tijd gehad dit boek te lezen en ik moet zeggen dat ik nog meer onder de indruk ben dan van zijn talk vorig jaar. Laat ik beginnen met de conclusie van deze recensie: een must read voor elke ondernemer en directeur!

Zelf twijfel ik al tijden aan mijn geloof. Mijn geloof als liberaal en mijn geloof in het anglo-amerikaanse denken. Ik geloof in meten is weten, maar ik geloof ook dat we vaak het verkeerde meten en vraag me wel eens af of bepaalde zaken wel meetbaar zijn. In dit boek leggen de auteurs precies de vinger op de zere plek in mijn gedachtengang en weten ze precies te onderbouwen waar de pijn zit. Dat het ‘neoliberalisme’ niet mijn vorm was, was me al langer duidelijk. Ik ben de afgelopen verkiezingen niet voor niets van VVD naar D’66 overgestapt (mede vanwege het wel/niet uitsluiten van de PVV overigens). Ik blijf een liberaal, maar wel een Europees liberaal en dat is heel iets anders dan een Amerikaans liberaal merk ik.

Wat Nieuw Europees Organiseren zo ongelofelijk goed maakt is de achtergronden die men presenteert. De geschiedenis van ons continent maakt ons tot een heel ander vol. Zo kennen wij in Europa een geschiedenis van familiebedrijven, die met eigen geld zijn gefinancierd. Nog steeds heeft 85% van de Europese bedrijven geen vreemd kapitaal als eigen vermogen (genoteerd aan de beurs is ook vreemd kapitaal, leningen zijn iets anders). In Amerika is 75% van de bedrijven wel gefinancierd met vreemd vermogen.

Ook qua recht lopen de beide continenten mijlenver uit elkaar. Wij kennen het principe van ‘principle based’ terwijl Amerika uitgaat van ‘rule based’. Het grote verschil: in Amerika mag alles dat niet expliciet verboden is, in Europa (en Nederland) hebben we zaken als ‘goed werkgeverschap, goed eigenaarschap en dergelijke). In andere woorden: wij gaan in Europa en Nederland veel meer uit van de gedachte van de wet dan de expliciete wet. Dat zie je ook in samenwerkingen, daar waar ik in mijn netwerken vaak zeg ‘dat komt wel goed’ of ‘daar komen we wel uit’ zal een Amerikaan beginnen met het opstellen van een contract. Als ondernemer heb ik geloof ik in 5 jaar al 4 ondertekende contracten gehad en ooit 1 factuur van 299 euro moeten afschrijven als dubieuze debiteur. Grappig genoeg had ik in dat geval wel een contract, maar met twijfelachtige rechtsgeldigheid en was het teveel moeite mijn gelijk te gaan halen.

Onderwijs en productiviteit

Onze fixatie op het Amerikaanse model in management wordt in het boek glashard onderuit gehaald met cijfers over de productiviteit. Wij denken vaak dat Amerikaanse bedrijven beter functioneren, maar het omgekeerde is waar. Sinds 1960 zijn we in Europa 395% productiever geworden, terwijl Amerika slechts een stijging van 220% in productiviteit heeft laten zien. Hoe kan het dan dat ze nog steeds de nummer 1 economie zijn in de wereld? Ze zijn steeds meer gaan werken. In Europa werken we al sinds de jaren ’60 tussen de 1.300 en 1.400 uur per jaar, Amerikanen zitten inmiddels op de 2.000 uur per jaar. Ook gaan er maar betrekkelijk weinig op 65 met pensioen, daar waar bij ons die leeftijd in realiteit nog steeds behoorlijk onder de 65 ligt.

Wanneer ik onze politici hoor zeggen dat we meer moeten werken, meer uren moeten draaien, denk ik al jaren dat ik denk dat we slimmer moeten werken. Blijkbaar doen we dat al tijden. Dat wil niet zeggen dat we, vanuit de marktomstandigheden, misschien wel de pensioenleeftijden moeten optrekken (dat had al lang moeten gebeuren), maar slimmer werken zou prioriteit moeten hebben boven meer werken.

Een ander belangrijk onderdeel van de verschillen zit in opleidingsniveau. In Amerika komt 50% niet verder dan de middelbare school, in Europa studeert 87% verder. In Amerika heeft zelfs 17% niet eens een middelbare school diploma, in Europa slechts 4%.

Dit leidt tot het feit dat je in Amerika meer ‘planning en control’ moet doen, mensen zonder opleiding kunnen vaak niet zelfsturend bezig zijn. In Europa is de kwaliteit van medewerkers zoveel hoger dat dit wel kan, met alle productiviteitsgevolgen van dien.

Nederland en Anglo Amerikaans denken

Een schok voor mij was om te lezen dat de helft van de omzet van Anglo Amerikaanse managementboeken in Europa uit Nederland komt. Er is geen land zo Amerika georiënteerd als ons land en ik maak me daar zelf ook schuldig aan. Dit terwijl ik toch veel bezig ben met vertrouwen en andere manieren van werken, die haaks staan op het ‘planning en control’ denken van Amerikanen.

Interessant hierin is dat ik hiervoor ‘rework’ heb geluisterd, een Amerikaans boek dat eigenlijk gewoon geheel de Europese manier van organiseren bepleit.

Opvallend is ook dat we in Nederland prat gaan op het hebben van veel grote, internationale, conglomeraten, wat eigenlijk een typisch Amerikaans gegeven is. Veel worden inmiddels ook Amerikaans aangestuurd, wat leidt tot een drang naar ‘kosten leiderschap’ in plaats van ‘innovatie leiderschap’. Immers zijn de procedures gericht op kosten, zoals six sigma, altijd tegenstrijdig met innovatie.

Excellente Amerikaanse voorbeelden

Toch zijn er veel voorbeelden van excellente Amerikaanse organisaties. Hoe kan dat dan als het Amerikaanse model zo slecht is?

Laten we beginnen bij het onderwijs. Ja, Amerika heeft een hele serie ‘ivy league’ schools, de top universiteiten waar maar weinigen aan kunnen tippen. Dat klopt, maar dat neemt niet weg dat het gemiddelde scholingsniveau ver onder dat van Europa ligt.

De grote super succesvolle organisaties dan? Google? Apple? Microsoft? Die zijn grappig genoeg voor een groot deel op Europese leest geschroeid qua organisatie structuur. Google geeft zijn medewerkers erg veel vrijheid en heeft relatief weinig command en control structuren. Microsoft heeft de term ‘het nieuwe werken’ zelfs geïntroduceerd, waarbij het Bill Gates was die inzag dat je mensen meer vrijheid moest geven.

Niet elk Amerikaanse bedrijf is Amerikaans, net zo min als veel Nederlandse bedrijven Europees georganiseerd zijn. Verre van, het Amerikaanse management denken is in ons land er ver doorgevoerd. Dat valt bijvoorbeeld ook af te lezen aan het percentage managers als onderdeel van de beroepsbevolking, waarin we ‘koploper’ zijn binnen continentaal Europa.

Zelfs veel voorbeelden van het leger zijn typerend. Ja, Amerika wint de meeste oorlogen en ze hebben ons bevrijd van de Duitsers, maar het Duitse leger was veel effectiever. Zelfs Amerikaans onderzoek van Amerikaanse militairen wijst uit dat de gemiddelde ‘kill ratio’ per militair van de Duitsers bijna 50% hoger lag in de tweede wereldoorlog dan dat van de Amerikanen, doordat de Duitsers veel meer vrijheden laag in de organisatie legde, terwijl de Amerikanen alles plande. De overwinning van de Amerikanen was puur gebaseerd op een extreme hoeveelheid mankracht.

Eye opener

Misschien nog wel een belangrijke eye opener. Veel van de voorbeelden van Anglo-Amerikaanse bedrijven (Engeland en Amerika dus) en hun ‘excellente’ manieren komen uit de auto industrie. Engeland heeft geen auto industrie meer, alle merken zijn inmiddels, op de rand van faillissement, over gedaan aan andere bedrijven. Mini is van het Duitse BMW, Lotus is naar het Maleisische Proton gedaan en zo kunnen we nog even doorgaan. De Amerikaanse automakers zijn recentelijk gereden. Chrysler is in handen van Fait gekomen zonder dat men daarvoor betaald heeft in geld (enkel met technologie) en GM is overeind gehouden door overheidssteun, maar was in principe ook failliet. Ford heeft net geen steun nodig gehad, maar hangt al jaren aan een zijden draadje. Als al deze organisaties zo excellent zijn, waarom gaan ze dan stuk voor stuk failliet terwijl de Duitse automakers floreren?

Conclusie

Een must read voor elke manager en directeur. Hoewel het afgeven op het Anglo-Amerikaanse model doorslaat in het boek (je hebt ook kostenleiders nodig om je tegen af te zetten) geeft het een uitmuntend inzicht in de historie van Europese bedrijven en waarom we dingen organiseren zoals we ze organiseren. Het geeft ook een uitstekend beeld van de verhoudingen op maatschappelijk en wettelijk gebied tussen Europa en Amerika dat voor mij veel dingen op zijn plek heeft laten vallen. Nieuw Europees Organiseren is voor mij een van de top boeken van de afgelopen jaren van eigen bodem en verdient het gelezen te worden door elke politicus, manager, ondernemer en directeur.

Lees ook hier de recensie van Sam van Buuren over dit boek


Over Bas van de Haterd

Bas van de Haterd is professioneel bemoeial. Hij helpt organisaties klaar te stomen voor de veranderende wereld van werk, met robots, 3D printers en zelfrijdende auto's. Hij heeft hierover o.a. de boeken (R)evolutie van Werk en '10 Banen die verdwijnen & 10 Banen die verschijnen' geschreven. Hij is te bereiken op bas@vandehaterd.nl
5.404 views | Reageer (5 reacties) Dit bericht is geplaatst in Boeken. Bookmark de permalink.
  • Tim

    Ik geloof niet zo in deze manier van redeneren. Het is zo gemakkelijk: creëer kunstmatig twee tegenpolen, voorzie hen van een label, in dit geval “amerikaans vs. europeaans” en meet de verschillen vervolgens breed uit. Uiteraard vind je dan heel veel materiaal om een boek te schrijven en te verkopen. Vooral ook als je lezers (in het algemeen post-modern en dus verward) identiteitsbevestigend kunt laten kiezen (ich bin ein European). Kenmerkend zijn dan ook de kromme bochten die gemaakt moeten worden om tegenstrijdige uitkomsten te verklaren (“eigenlijk is Google europees”). Ik zou bijna zeggen: dit is een boek in de amerikaanse stijl. Al wat het alleen maar in de manier waarop de schrijvers met cijfers een werkelijkheid willen construeren. Overigens,  gezien vanuit militair-technisch perspectief verloren de Duitsers de oorlog omdat ze strategisch kozen voor innovatie. Ontwikkeling en productie richtte zich op verbetering van tanks, vliegtuigen en de V1 en V2. De amerikanen beseften dat de oorlog in de lucht gewonnen moest worden en investeerden derhalve in tempo en volume. Uiteindelijk stonden er superieure Duitse Tiger tanks maar daar heb je niks aan als er 4 Shermans tegenover staan en je wapenfabrieken in puin zijn gebombardeerd.    

    • Hoi Tim,

      Heb je het boek ook gelezen of vaar je nu puur op mijn recensie? 

      Het is inderdaad een uitvergroting van de tegenstellingen, maar ik ben er zelf wel erg enthousiast over, er zitten wel heel veel dingen in. En of je het nu Europees en Amerikaans noemt, of welke naam je het geeft, het heeft wel een bepaald beeld. Het feit dat in Amerika er veel op korte termijn wordt gedacht komt wel uit een cultuur voort. De micro taken ook. 

  • Pingback: Boekrecensie: Het is mooi geweest – Judith Mair | HNWB - Het Normale Werken()

  • Pingback: Transparantie organisaties: het Nederlandse model /  Weblog – Hans van Goor()

  • Pingback: Boekrecensie: Het Rijnland praktijk boekje | HNWB - Het Normale Werken()